Πρόγραμμα Ανθρώπινα Δικαιώματα στην Εκπαίδευση, Κύπρος
Σεπτέμβριος 2003, Τελική συνεδρία.
Εισαγωγικές σημειώσεις από τη Νίκη Ρουμπάνη, εκπαιδεύτρια, πρόεδρο του Δικτύου Γυναικών Ευρώπης.
Πώς να ευαισθητοποιήσουμε τα σχολεία για την εκπαίδευση στα Ανθρώπινα Δικαιώματα
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 τα σχολεία ενσωματώνουν πρακτικές με πολλούς τρόπους, εξετάζοντας πολιτικές και διαδικασίες, κοινούς στόχους, δομές και συστήματα στα οποία εμπλέκονται εκπαιδευτικοί, μαθητές και γονείς.
Οι εμπειρίες μας έχουν αναπτυχθεί παγκοσμίως, με τα χρόνια, και οι εκπαιδευτικοί μας δουλεύουν μαζί με τη Νεολαία του οργανισμού μας σε μια προσέγγιση πολύ-πολιτισμική και ευαίσθητη ως προς το φύλο.
Σε ένα πρόγραμμα το οποίο πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα το 1988-1989, είχαμε την ευκαιρία μετά από μια επίσκεψη ανταλλαγής, να παρατηρήσουμε κάποια Καναδικά σχολεία στο Τορόντο, με τη βοήθεια της Πάτ Μακάρθυ, μιας έμπειρης πρώην διευθύντριας των προγραμμάτων Επίλυσης Συγκρούσεων, άλλους εκπαιδευτικούς και το Κέντρο Επίλυσης Συγκρούσεων και Ανθρώπινα Δικαιώματα των καθολικών σχολείων. Παρακολουθήσαμε ποικιλία προσεγγίσεων. Στο δημοτικό σχολείο St Agnes, μαθητές από το Γυμνάσιο της Brebeuf παρουσίασαν αντί-ρατσιστικά εργαστήρια σε μεγαλύτερους μαθητές πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Στο Γυμνάσιο του East York, δάσκαλοι και μαθητές μας έδειξαν πως διηύθυναν την εκπαίδευση και το πρόγραμμα Μεσολάβηση Συγκρούσεων. Συναντηθήκαμε με τη Monica Zimmerman, στο σχολείου του St Peter, η οποία ήταν Σύμβουλος καθοδήγησης για πέντε δημοτικά σχολεία, και συζητήσαμε θέματα σχετικά με Διδακτική ύλη, μεσολάβηση συνομηλίκων, bullying και ασφαλείς παιδότοπους. Μας εδόθη πλούσιο υλικό και πόροι. Από τότε το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Γυναικών είχε πολλές ευκαιρίες για ανταλλαγές με σχολεία σε διαφορετικά μέρη του κόσμου, και η ποικιλία των προσεγγίσεων φαίνεται να έχει κάποια κοινά χαρακτηριστικά, όπως:
• Η διεύθυνση του σχολείου καθώς και ο βαθμός ευαισθητοποίησης των αρχών πάντα παίζει καθοριστικό ρόλο στην διατήρηση τέτοιων προγραμμάτων
• Τουλάχιστον ένα τρίτο του προσωπικού έπρεπε να εμπλακεί και όλο το προσωπικό, συμπεριλαμβανομένων αυτών που εργάζονται στις καντίνες, φυλάκων, κηπουρών κλπ, θα έπρεπε να είναι ενημερωμένοι και ευαισθητοποιημένοι.
• Η εκπαίδευση μπορεί να γίνει με διαδραματικά εργαστήρια για τη μάθηση αλλά ειδικά επειδή το να ξεμάθει κανείς παλιές πρακτικές είναι πολύ δύσκολο.
• Θα έπρεπε να υπάρχει σύνδεση σχολείων και εκπαιδευτικών που εισάγουν νέες μεθοδολογίες για την ενδυνάμωση τους και για να ενισχυθεί συνεχής έρευνα δράσης.
• Το περιεχόμενο των βιβλίων στα σχολεία καθώς επίσης και οι παιδαγωγικές προσεγγίσεις θα έπρεπε να αξιολογούνται με συνεντεύξεις ή ερωτηματολόγια, όσον αφορά στην αποτελεσματικότητα, για διάφορες μορφές προκατάληψης, επειδή κάθε σχολείο είναι διαφορετικό.
Στρατηγικές συνεργατικής μάθησης, στρατηγικές κοινωνικής και συναισθηματικής μάθησης και τρόποι θετικής πειθαρχίας σε όλα τα θέματα και δραστηριότητες πέραν της διδακτικής ύλης χρησιμοποιούνται σε μια προσπάθεια να εναρμονιστεί η παιδαγωγική με τους στόχους ενός ειρηνικού περιβάλλοντος μάθησης όπου οι μαθητές εξουσιοδοτούνται να μοιράζονται με ένα τρόπο χωρίς προκαταλήψεις.
• Η ενσωμάτωση της εκπαίδευσης στην πρακτική και την εκπαίδευση των δασκάλων και παρουσιάσεις στα σχολεία περιλαμβάνουν τους σκοπούς και τη μεθοδολογία που προτείνεται.
• Παρουσιάζοντας (key note) ομιλητές, οργανώνοντας συναντήσεις τάξεων και συναντώντας τους γονείς.
*Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Γυναικών στην Ελλάδα έχει ασχοληθεί με την εκπαίδευση σε θέματα Αντιρατσιστικά και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων από το 1997, σε συνεργασία με τον Φορέα για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στην Ελλάδα (1997-2000) ο οποίος αποτελείτο από δεκάδες οργανισμών με ατζέντα για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και το Ευρωπαϊκό Δίκτυο κατά του Ρατσισμού.
Εκπαίδευση και Συγκρούσεις: Ανάπτυξη διδακτικής ύλης
Συζητήσεις για το ρόλο της αδυναμίας στη δομή και το περιεχόμενο της εκπαίδευσης που συμβάλλουν σε συγκρούσεις είναι πολύ πρόσφατες. Η UNESCO παρουσίασε μια θεματική μελέτη στο Παγκόσμιο Φόρουμ για την εκπαίδευση, στη Ντακάρ, το 1999, επισημαίνοντας ότι η Εκπαίδευση Για Όλους (EFA) ‘πρέπει να λάβει υπ’ όψιν της τις ανάγκες των παιδιών και των ενηλίκων που θίγονται από ένοπλες συγκρούσεις’ και ότι ‘ένα εκπαιδευτικό σύστημα που ενισχύει κοινωνικές ρωγμές μπορεί να αντιπροσωπεύει μια επικίνδυνη πηγή συγκρούσεων’.
Το 2002 η UNESCO ξεκίνησε ένα πρόγραμμα μελέτης περιπτώσεων με θέμα Αλλαγή Διδακτικής Ύλης και Κοινωνική Συνοχή, με περιπτώσεις από την Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Γουατεμάλα, Λίβανο, Μοζαμβίκη, Βόρεια Ισλανδία, Ρουάντα και Σρι Λάνκα. Η βασική έμφαση σε αυτές τις μελέτες είναι στους παράγοντες (κοινωνικούς, πολιτικούς, ιστορικούς και παιδαγωγικούς) που διαμορφώνουν τη διαδικασία μεταρρύθμισης της διδακτέας ύλης που σκοπεύει στη βελτίωση της κοινωνικής συνοχής.
Τα τελευταία χρόνια ο όρος ‘Διδακτέα Ύλη’ χρησιμοποιείται ως αναφορά σε ένα υπαρκτό συμβόλαιο ‘ανάμεσα στη κοινωνία, την πολιτεία και τους επαγγελματίες της εκπαίδευσης αναφορικά με τις εκπαιδευτικές εμπειρίες τις οποίες οι διδασκόμενοι θα έπρεπε αλλά και υφίστανται κατά τη διάρκεια συγκεκριμένης φάσης της ζωής τους’*1. Τα προγράμματα διδακτέας ύλης δεν είναι στατικά, και αντανακλούν διαφορετικά είδη σχέσεων, στρατηγικών, διαπραγματεύσεων, ορίζοντας τι είναι αποδεκτό σαν έγκυρη γνώση να διδάσκεται σε σχολεία και πανεπιστήμια.
Η ανανέωση της διδακτέας ύλης είναι απαραίτητη για τη διαδικασία της μεταρρύθμισης έτσι ώστε να υπάρχει μια διαδικασία ‘σχετιζόμενη με τις απαιτήσεις της κοινωνικής ενοποίησης –συγκεκριμένη για κάθε κοινωνία- κατανοητή και σε επίπεδο υλικών συνθηκών αλλά και συμβολικών αναπαραστάσεων’*2
Αναφορικά με τους Pigozzi 1999, Tawill 1997, Smith & Vaux 2002, και Isaacs 2002, η αναφορά παρακολούθησης του προγράμματος Εκπαίδευση για Όλους αναφέρει ότι α) ‘σημαντικής σημασίας σε καταστάσεις μετά από συγκρούσεις είναι το να αποφευχθεί η επανάληψη των εκπαιδευτικών δομών που ίσως συνέβαλαν στις συγκρούσεις’ και β) ίσως μάθουμε από τις μεταρρυθμίσεις της πολιτικής που αφορούν στα προγράμματα διδακτέας ύλης σε κοινωνίες που βγαίνουν από συγκρούσεις, ιδέες που θα συνεισφέρουν στην δημιουργία δεικτών για σχολικά συστήματα ‘ευαίσθητα στην ποικιλία’ (‘diversity sensitive’) ή ‘ευαίσθητα στις συγκρούσεις’ (‘conflict sensitive’) που θα μπορούσαν να αποτελούν μέρος της διαδικασίας εκπαιδευτικού σχεδιασμού (Smith & Vaux, 2002). Ο Sobti Tawil θεωρεί την ευαισθησία στις συγκρούσεις ένα σημαντικό συστατικό της εκπαιδευτικής ποιότητας.
Η διάσταση του φύλου στην εκπαίδευση για την Ειρήνη
‘Το φύλο είναι ένα θέμα αποτελεσματικότητας της ανάπτυξης, όχι απλά ένα θέμα πολιτικής ορθότητας και ευγένειας προς τις γυναίκες. Στοιχεία δείχνουν ότι όταν γυναίκες και άνδρες είναι σχετικά ίσοι, οικονομίες τείνουν να αναπτύσσονται γρηγορότερα οι πτωχοί κινούνται γρηγορότερα έξω από την φτώχια, και η ευημερία ανδρών, γυναικών και παιδιών ενισχύεται’ Παγκόσμια Τράπεζα 2001
Συγκρούσεις φύλων υπάρχουν παντού και διακρίσεις και συγκρούσεις φύλου είναι πρωταρχικές αιτίες βίας. Οι κοινωνικά αποδεκτές διαφορές μπορούν να αλλάξουν και ποικίλουν από το ένα μέρος στο άλλο, καθώς επηρεάζονται από διάφορους παράγοντες, όπως θρησκεία, κοινωνική τάξη, κοινωνικές αξίες και φυλετική καταγωγή. Διαφορετικά μέρη στην παγκόσμια κοινωνία δίνουν χαρακτηριστικά στα αγόρια (π.χ. γενναίος, έξυπνος, καλός αρχηγός, καλός στο να λύνει προβλήματα, στήριγμα της οικογένεια, κουβαλητής κλπ). Τα κορίτσια, απ’ την άλλη, παρουσιάζονται ως αδύναμα, δειλά και ως άτομα χειριζόμενα που δε μπορούν να πάρουν αποφάσεις. Τα θετικά χαρακτηριστικά που αφορούν τις γυναίκες και τα κορίτσια είναι συνήθως ότι είναι περιποιητικές, τους αρέσει να φροντίζουν, έχουν μάτι για τη λεπτομέρεια και είναι καλοί οπαδοί. Αυτά τα στερεότυπα στέκονται εμπόδιο στην φυσική εξέλιξη και στην προσωπική ανάπτυξη των ατόμων, εμποδίζοντας τα αγόρια να αποκτήσουν δεξιότητες απαραίτητες για τη συντήρηση ενός σπιτικού και την φροντίδα των παιδιών και τα κορίτσια να αναλάβουν ηγετικές θέσεις και να ασχοληθούν με επιχειρήσεις ή επιστημονικά εγχειρήματα.
Είναι σημαντικό να ενθαρρύνουμε τα αγόρια και τα κορίτσια να εκφράσουν τους εαυτούς τους σε μικρή ηλικία, να συζητήσουμε ρόλους και υπευθυνότητες στην οικογενειακή ζωή, στερεότυπα για αρρενωπότητα και θηλυκότητα και σε ένα περιβάλλον ασφαλές, χωρίς προκαταλήψεις, να προσθέσουμε το θέμα του φύλου στις δραστηριότητες της εκπαίδευσης για την ειρήνη. Σε καιρούς κρίσης οι ρόλοι των φύλων μπορεί να διαφέρουν ριζικά, έτσι είναι απαραίτητο να ενδυναμώσουμε τα αγόρια και τα κορίτσια να αντιληφθούν τις υπάρχουσες ανισότητες και τις νέες προκλήσεις που δημιουργήθηκαν εξ’ αιτίας της σύγκρουσης. Αυτά θα μπορούσαν να γίνουν μέρος της σταθερής πρακτικής στο περιβάλλον της εκπαίδευσης.
Θέματα που θα μπορούσαν να συζητηθούν άρουν στο βαθμό στον οποίο τα προγράμματα διδακτικής ύλης των σχολείων ασχολούνται με τις προκαταλήψεις των δύο φύλων, στον τρόπο με τον οποίο οι εκπαιδευτικοί είναι διατεθειμένοι να χειριστούν τις συγκρούσεις στα σχολεία έτσι ώστε αυτές οι προκαταλήψεις να αντιμετωπίζονται και έτσι ώστε αγόρια και κορίτσια να μαθαίνουν εμπειρικά πώς να χειρίζονται τον ανταγωνισμό και την επιθετικότητα. Επίσης τι εκπαίδευση απαιτείται από τους εκπαιδευτικούς για να αποκτήσουν τέτοιες δεξιότητες.
Σχεδιάγραμμα διδακτέας ύλης για εκπαιδευτικό πρόγραμμα ειρήνης
Η εκπαίδευση θα έπρεπε να κατευθύνεται προς την πλήρη ανάπτυξη της ανθρώπινης προσωπικότητας και την ενδυνάμωση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών. Θα προωθεί κατανόηση, ανοχή και φιλία ανάμεσα σε όλες τις εθνικές, φυλετικές και θρησκευτικές ομάδες, και θα προάγει τις δραστηριότητες των Ηνωμένων Εθνών για τη διατήρηση της ειρήνης.
Παγκόσμια Διακήρυξη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, άρθρο 26.2
Ένα διεθνές Πιλοτικό Πρόγραμμα Εκπαιδευτικού Συστήματος (IESPP) το οποίο ξεκίνησε το 1996 και περιελάμβανε σχολεία από την Αργεντινή, την Αυστραλία, τον Καναδά, τη Χιλή, τη Φιλανδία, τη Γερμανία, τη Γκάνα, την Ιορδανία, το Μεξικό, την Ολλανδία, την Πορτογαλία, τη Ρωσία, την Ταϊλάνδη, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες, λανσαρισμένο από τον Οργανισμό Διεθνών Σχολείων (ISA)*, προσπάθησε εκτός των άλλων να δημιουργήσει ένα σχεδιάγραμμα Διδακτέας Ύλης για την Εκπαίδευση στην Ειρήνη. Καμπάνια για τη διευκόλυνση της εισαγωγής της εκπαίδευσης στην Ειρήνη και στα Ανθρώπινα Δικαιώματα σε όλα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα πραγματοποιήθηκε από την Διάσκεψη ‘Έκκληση της Χάγης για Ειρηνική Πολιτική Κοινωνία’ το Μάιο του 1999*1.
*Ο Σύνδεσμος Διεθνών Σχολείων (ISA) ξεκίνησε το 1951 στο Παρίσι σαν Μη-Κυβερνητικός Οργανισμός, για την ανάπτυξη της συνεργασίας ανάμεσα στα σχολεία μέλη του, για να προωθήσει την διεθνή συμφωνία. Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφτείτε την ιστοσελίδα: http://www.ecis.org/isa/index.htm
*1 Δείτε: http://www.haguepeace.org
|
|
|